Van project naar programma: bouwen aan een lerende bibliotheeksector

In 2022 startte de bibliotheeksector met een ambitieus plan: een samenhangend opleidingsaanbod, een werkende leeromgeving en erkenning van wat medewerkers leren. Drie jaar later is de basis gelegd en is duidelijk geworden wat er nog nodig is. De tussentijdse evaluatie van 2025 was eerlijk: het fundament is er, maar de samenhang ontbreekt, leerlijnen zijn nog niet ingebed en een sectorbrede lerende cultuur staat nog in de kinderschoenen.

Die spiegel heeft geleid tot de volgende stap, het omzetten van het project naar een programma branche opleiden.

Een project levert producten op (e.g. bibliotheekcampus). Een programma bouwt aan een systeem en stimuleert verdere ontwikkeling daarvan. En dat systeem, een leerinfrastructuur die niet alleen geborgd is via een leerplatform, maar ook breder beschrijft en waardeert wat en hoe geleerd wordt binnen de gehele branche, is precies wat de branche nodig heeft.

De arbeidsmarktanalyse 2025 onderstreept de urgentie voor het verder ontwikkelen van het opleiden binnen de branche. Bijna de helft van de medewerkers wil meer mogelijkheden voor bij- en nascholing. 95 procent van de nieuwe instroom komt van buiten de branche. Daarbij is het bibliotheekwerk veranderd. Met de invoering van de nieuwe Wsob is dit het moment om de vraag te beantwoorden wat vakmanschap van een bibliothecaris anno nu inhoudt, en hoe we dit herkennen, ontwikkelen en erkennen.

Specifiek worden dit jaar vier lijnen verder uitgewerkt door het programma branche opleiden:

De eerste en meest fundamentele: de Body of Knowledge (BoK). Samen met de Vakraad, bestaande uit HR-professionals en vakexperts uit de branche, beschrijven we wat vakmanschap en professioneel handelen in de bibliotheek voor verschillende rollen inhoudt. De BoK wordt voor en door de branche ontwikkeld, gebaseerd op bestaande documenten zoals onder andere het generieke functiehuis OB/KE, de domeinbeschrijvingen en de competentieset. Deze worden vertaald naar de werkvloer, waarbij de wettelijke bibliotheekfuncties en de maatschappelijke opgaven meegenomen worden , zodat kennis en kunde herkenbaar is voor iedereen. Uiteindelijk geeft de BoK de branche een gezamenlijke taal om te praten over vakmanschap. Zonder gezamenlijk referentiekader over vakmanschap is het onmogelijk leerlijnen en landelijke leerinterventies te ontwikkelen en aan te bieden. De conceptversie van de BoK voor medewerker service en informatie ligt op schema voor juni 2026. De uitwerking van de Specialist Uitvoering volgt in de tweede helft van het jaar.

Parallel daaraan werken we aan een branchebrede visie op leren en ontwikkelen. Een branche die zich inzet voor de opgave ‘een leven lang leren’ heeft de verplichting datzelfde leren ook voor de eigen sector in te richten. Wat wij aan inwoners bieden, organiseren wij ook voor onszelf.

In de visie geven we antwoord op de vraag hoe we leren en ontwikkelen organiseren en borgen in de bibliotheekbranche. Daarbij maken we onderscheid tussen leren, het opdoen van kennis en vaardigheden om je werk goed uit te voeren, en ontwikkelen, het vermogen je blijvend te verhouden tot een veranderende beroepspraktijk en nieuwe maatschappelijke vraagstukken.

De visie biedt een branchebreed kader waarbinnen we sectoraal afspraken maken, samenwerken met ondersteunende partijen zoals POI’s, KB en opleiders, en bibliotheken hun lokale leerinfrastructuur inrichten. Op brancheniveau leggen wij vast wat wij gezamenlijk willen waarmaken; binnen die kaders blijft ruimte voor lokale invulling die past bij de eigen organisatie en context.

Een eerste aanzet is met de stuurgroep van het programma gemaakt. Voor verdere concretisering gaan we dit najaar in gesprek met de branche.

De derde lijn is de doorontwikkeling van Bibliotheekcampus. Met een dekkingsgraad van 72 procent van alle bibliotheekmedewerkers is het platform al goed gevonden. Maar vindbaarheid is niet hetzelfde als gebruik en gebruik is niet hetzelfde als effect. We werken aan een betere ordening van het aanbod naar rol en functie, zodat medewerkers kunnen vinden wat bij hen past en het effect van leren zichtbaarder wordt.

Ook voeren we dit jaar een effectmeting uit, om meer inzicht te krijgen in hoe Bibliotheekcampus gebruikt wordt en hoe daarvan geleerd wordt. Dit onderzoek moet meer inzicht geven in wat medewerkers specifiek leren via het platform en wat dit in hun praktijk veranderd. Uitkomsten uit het onderzoek geven vervolgens richting voor de doorontwikkeling van Bibliotheekcampus.

Als vierde lijn zijn we bezig met het professionaliseren van de uitvoering. Wie structureel wil bouwen aan kwaliteit, moet ook de organisatie eromheen op orde hebben. Dat betekent heldere afspraken met trainers en aanbieders, zowel over de kwaliteit van het aanbod als over de continuïteit van opleidingen.

Voor werknemers hopen we uiteindelijke een herkenbare route van instroom tot doorgroei te ontwikkelen, die aansluit op je functie en je leervragen. Niet een catalogus met losse cursussen, maar een doorlopende (leer)lijn die past bij je leerwensen en carrièrepad.

Voor HR-professionals en leidinggevenden: de visie op leren en ontwikkelen, de Body of Knowledge en de beroepscompetentieprofielen helpen om het gesprek over leren en ontwikkelen te kunnen voeren en ondersteunen dit gesprek met herkenbare voorbeelden. Daarnaast versterken we bestaande instrumenten zoals de gesprekskaarten en maken ruimte voor nieuwe landelijke producten die HR en leidinggevenden helpen in de ontwikkeling van medewerkers.

Het programma werkt toe naar een leerinfrastructuur die vanzelfsprekend is. Waarbij leren niet iets is wat naast het werk gebeurt als er toevallig tijd voor is, maar een onderdeel is van hoe de sector werkt en groeit. Dat vraagt tijd, samenwerking en een beetje geduld. Maar de richting is helder en de beweging is begonnen.

Meer weten over het programma branche opleiden of Bibliotheekcampus? Neem contact op met de VOB via opleidingen@debibliotheken.nl.