Onderzoek naar gratis en automatische bibliotheeklidmaatschappen
Vrijdag 14 november 2025Andersson Elffers Felix (AEF) voert in opdracht van het ministerie van OCW onderzoek uit naar gratis en automatische bibliotheeklidmaatschappen. Doel is om te verkennen of deze instrumenten effectief zijn om het gebruik en bereik van bibliotheken te vergroten én wat ervoor nodig is om ze breder in te voeren.
Aanleiding
Ongeveer een derde van de gemeenten biedt inmiddels een gratis lidmaatschap voor volwassenen aan. Het onderwerp krijgt steeds meer aandacht, mede door:
- het Bibliothekenconvenant (2024), waarin partijen oproepen te onderzoeken hoe het bereik van bibliotheken vergroot kan worden;
- een motie van de Tweede Kamerleden Rooderkerk en Kisteman over automatisch lidmaatschap van ieder kind;
- de Netwerkagenda 2024–2027, waarin dit thema als prioriteit is benoemd.
Onderzoeksvragen
Het onderzoek richt zich op:
- de huidige varianten van gratis lidmaatschappen in Nederland;
- de relatie tussen gratis lidmaatschap en gebruik/bereik;
- de effecten van automatisch lidmaatschap voor kinderen op leesgedrag en kansengelijkheid;
- de beleidsmatige, juridische, financiële en operationele randvoorwaarden voor invoering.
Aanpak
AEF onderzoekt de situatie in Nederlandse bibliotheken (o.a. Rotterdam, Heerlen, Spijkenisse, Enschede), analyseert data uit de Wsob, en bestudeert internationale voorbeelden uit o.a. Schotland, Engeland en België. Op basis hiervan worden scenario’s ontwikkeld voor mogelijke toekomstige invoering.
Planning en betrokkenheid
Het onderzoek loopt van september 2025 tot februari 2026. De resultaten worden na afronding gedeeld met de Tweede Kamer en openbaar gemaakt.
De klankbordgroep bestaat uit Klaas Gravesteijn (VOB), Frank Bergsma (KB) en Gerard Meijer (SPN).
