Inclusief leiderschap in de bibliotheek

De bibliotheekbranche lijkt al behoorlijk ver op het gebied van diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid: vestigingen ontvangen burgers uit alle hoeken van de samenleving, en ook op de werkvloer is steeds meer variatie zichtbaar. Toch valt vooral in de hogere regionen van bibliotheekorganisaties nog heel wat te winnen. Een nieuw ontwikkelde training inclusief leiderschap brengt hopelijk de juiste inzichten.

De bibliotheeksector is de afgelopen jaren steeds inclusiever geworden, ziet Halima Özen, voormalig programmamaker voor de Bibliotheek Midden-Brabant en eigenaar van de Inclusiefabriek, dat advies geeft op het gebied van diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid. ‘De bibliotheek is getransformeerd van een uitleenorganisatie in een maatschappelijk gedreven instelling. Daardoor zie je ook een steeds duidelijkere afspiegeling van die samenleving terug in de bibliotheek – onder bezoekers, maar ook op de werkvloer.’

Toch zijn er nog verbetermogelijkheden, zien ook Wietske Huisman, HR-manager bij de Bibliotheek Zuid-Kennemerland en haar collega Lou Barendregt. Huisman: ‘Wij hebben collega’s met uiteenlopende achtergronden, zowel cultureel als qua neurodiversiteit. Met de diversiteit zit het dus wel goed. Qua inclusiviteit valt er nog wel wat te winnen: iedereen mag bij ons werken, maar wel op onze – vaak Hollandse – voorwaarden.’

Natuurlijk doen bibliotheekorganisaties hun best hierin verandering aan te brengen. ‘Wanneer iemand erom vraagt, proberen we het mogelijk te maken, maar dan moet je dus wel assertief zijn. Ons doel is om de faciliteiten voor diverse groepen beter te verankeren in onze organisatie. Daarmee zijn we voor deze mensen automatisch ook aantrekkelijker als werkgever. Omdat we allemaal blinde vlekken hebben, is belangrijk soms extern advies in te winnen.’

De samenstelling van het bibliotheekpersoneel lijkt op het eerste gezicht best divers, maar in de top van veel organisaties valt dat nog weleens tegen. Des te belangrijker is het juist die bovenlaag bewust te maken van het belang van diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid.

Dat balletje ging rollen toen de VOB zo’n twee jaar geleden samen met professionals uit het veld aan de slag ging om de teksten van de bibliotheek-cao inclusiever te maken. ‘Dat zorgde voor veel discussies,’ herinnert Özen zich. ‘Wanneer je in gesprek gaat over de formulering, kom je automatisch bij de inhoud terecht. Denk bijvoorbeeld aan de marginale rol van de partner bij de beschrijving over het zwangerschapsverlof.’

Niet elke bibliotheekorganisatie in Nederland is even ver op dit gebied, bleek toen de inclusiever geformuleerde cao werd verspreid. Met name leidinggevenden vroegen zich hardop af hoe ze konden bijdragen aan een inclusievere bibliotheeksector. Een mooie stap, vindt Özen. ‘Op operationeel niveau is binnen de branche al behoorlijk wat expertise opgebouwd, maar op managementniveau zagen we nog veel ontwikkelmogelijkheden. Als het personeelsbestand op de vloer divers is, dreigen sommige organisaties te denken dat ze geen werk meer te verrichten hebben. En als er wel iets te doen valt, besteedt men dat vaak uit aan één medewerker, terwijl je als leidinggevende juist ook zelf aan de slag moet.’

Om dat bewustzijn te laten groeien, werd een driedaags traject ontwikkeld dat leidinggevenden laat nadenken over hun eigen ontwikkelmogelijkheden in relatie tot hun organisatie en de samenleving. Özen: ‘Tijdens de eerste dag staan we stil bij de leidinggevende als persoon: wat is jouw verbintenis met dit onderwerp en waarmee moet je aan de slag? De tweede dag staat in het teken van iemands rol en verantwoordelijkheden. Op de derde dag gaan we in op de organisatie: welke plek nemen wij als bibliotheek in de samenleving in en hoe beïnvloedt die samenleving ons?’

Dat dit traject er komt, is enorm belangrijk, vindt ook Barendregt, vrijwilligerscoördinator bij de Bibliotheek Zuid-Kennemerland en betrokken bij de ontwikkeling. ‘We hebben het vaak enorm druk, en dus krijgen diversiteit en inclusie te weinig aandacht. Vaak wordt het behandeld als een los project, terwijl het onderdeel zou moeten zijn van ons DNA. Als je dat als leidinggevende uitdraagt, verspreid je de olievlek. Hopelijk gebeurt dat ook op landelijk niveau, zodat we op elkaars expertise kunnen terugvallen.’

Gelukkig leeft binnen de branche al veel affiniteit met het onderwerp, ziet Barendregt. ‘Bij de bibliotheek als laagdrempelig instituut ligt de focus op de ontwikkeling van alle Nederlanders. Hopelijk kunnen we ons ooit als ervaringsdeskundigen profileren richting andere sectoren.’

Wil je meer weten over het inclusief leiderschapstraject en de totstandkoming? In dit bericht lees je er alles over. Of kijk op Bibliotheekcampus voor een omschrijving van het traject én om je aan te melden.

Lees meer over diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid in het referentiekader Goed en aantrekkelijk werkgeverschap dat vorig jaar is opgesteld door de VOB.