Het ministerie van Financiën heeft op 6 december 2011 een nieuw besluit gepubliceerd over de aftrek van btw. In dit besluit wordt onder andere ingegaan op de btw-heffing bij bibliotheken. Door een wetswijziging per 1 januari 2007 was grote onzekerheid ontstaan over de btw-positie van bibliotheken, met name vanwege de gratis uitleen van boeken aan leden onder de 18 jaar. Deze onzekerheid is door het besluit weggenomen. Hieronder zullen wij dit nader toelichten.

De kernactiviteiten van bibliotheken bestaan uit het tegen vergoeding uitlenen van boeken en andere gegevensdragers aan haar leden. Naast de reguliere uitleen tegen vergoeding, vindt een substantieel deel van de uitleningen plaats aan leden jonger dan 18 jaar. De laatstgenoemde leden hoeven voor hun lidmaatschap geen vergoeding te betalen.

Tot en met 2006 werd voor de btw het uitgangspunt gehanteerd dat ondernemers de btw op kosten in aftrek konden brengen, tenzij deze kosten werden gemaakt ten behoeve van btw-vrijgestelde activiteiten. Aangezien de kernactiviteiten van bibliotheken btw-belast zijn en zij doorgaans geen btw-vrijgestelde nevenactiviteiten verrichten, kwam bij bibliotheken in de regel alle btw op kosten voor aftrek in aanmerking.*

Met ingang van 1 januari 2007 is de wet voor de omzetbelasting op een belangrijk punt gewijzigd. Per deze datum komt btw op kosten in beginsel alleen voor aftrek in aanmerking indien deze kosten worden gemaakt ten behoeve van btw-belaste activiteiten.

In principe zijn activiteiten voor de btw slechts belast indien deze tegen vergoeding worden verricht. De wetswijziging riep de vraag op of de aftrek van btw op kosten bij bibliotheken beperkt zou worden door de ‘gratis’ uitleen van boeken aan kinderen. Indien dit het geval zou zijn, dan zou dit tot een aanzienlijke kostenverhoging kunnen leiden bij de bibliotheken. Dit zou kunnen leiden tot niet-aftrekbare btw op kosten en bovendien tot een hogere huurprijs voor de huisvesting. Een hogere huurprijs doordat btw-belaste verhuur niet langer mogelijk zou zijn omdat de btw-belaste activiteiten van de bibliotheek dan onder de 90% zouden zakken (voorwaarde voor btw-belaste verhuur). Btw-vrijgestelde verhuur kan tot een aanzienlijke schade leiden bij de verhuurder, die deze normaliter zal verhalen op de bibliotheek.

De VOB heeft Ernst & Young enige jaren geleden gevraagd een standpunt te formuleren met betrekking tot het btw-regime in verband met het gratis uitlenen van boeken aan leden onder de 18 jaar. Vanwege de hiervoor omschreven grote financiële gevolgen voor de individuele bibliotheken heeft Ernst & Young namens de VOB contact opgenomen met het ministerie van Financiën. Daarbij is aangegeven dat de wetswijziging uit 2007 tot grote onzekerheid had geleid bij bibliotheken en is verzocht op dit punt duidelijkheid te verschaffen. Beargumenteerd is onder meer dat de gratis uitleen van boeken aan de jeugd onlosmakelijk is verbonden met de betaalde uitleen van boeken aan volwassen. Het gratis lidmaatschap voor jeugdleden is immers een cruciale investering in de toekomstige binding van betalende leden aan de bibliotheek.

Het ministerie heeft in het nieuwe besluit een aparte paragraaf gewijd aan de btw-positie van bibliotheken om de onzekerheid op dit punt weg te nemen (zie paragraaf 3.6.4 “Bibliotheken” op pagina 9 van het Besluit):

“Naast activiteiten die bibliotheken tegen vergoeding verrichten lenen alle bibliotheken gratis boeken uit aan kinderen die lid zijn. Voor deze boeken worden wel bedragen als boete geïnd als de uitleentermijn is verstreken. Deze boeken worden ook uitgeleend aan volwassenen die daarvoor wel een vergoeding betalen. Voorts is aannemelijk dat het om-niet uitlenen van boeken mede plaatsvindt met het oogmerk om kinderen vertrouwd te maken met, en te binden aan, de bibliotheekactiviteiten als zodanig waardoor zij zich nadien aanmelden als betalend lid.

Onder deze omstandigheden leiden de gratis uitleenhandelingen niet tot een inperking van het recht op vooraftrek."

In het nieuwe besluit is aangegeven dat de gratis uitleen van boeken aan leden jonger dan 18 jaar niet hoeft te leiden tot een beperking van het recht op aftrek van btw op kosten bij de bibliotheek. Dit betekent dat - onder de omstandigheden zoals omschreven in het besluit - een directe btw-last ter zake van deze activiteit bij de individuele bibliotheek niet aan de orde is. Daarnaast zal de gratis uitleen aan kinderen op basis van de gehanteerde uitgangspunten geen negatieve gevolgen hebben voor de optie tot btw-heffing ter zake van de huur van het pand waarin een bibliotheek is gevestigd. Wij zijn blij dat het ministerie bereid is geweest deze onzekerheid weg te nemen.

*Behoudens wettelijke uitzonderingen, zoals bijvoorbeeld btw op horecabestedingen