Column Stef Bos

Zijn naam was Michel Oukhow. Man met een grote witte haardos. Zoon van een Russische vader, die zich met wilde gebaren door de geschiedenis van de letteren bewoog terwijl wij aan zijn lippen hingen. Man met een stem als een vulkaan die woorden spuugde. Hij sloeg soms stoelen kapot wanneer hij een roman van Gogol de hemel in prees. Hij was onze leraar literatuur op de toneelschool in Antwerpen en zette ons in vuur en vlam. Altijd dacht ik dat daar mijn liefde voor het boek is begonnen tot ik deze week in Veenendaal het gebouw van mijn lagere school weer van binnen zag; de Koningin Juliana School aan de Kerkewijk.

De school van toen is met stijl verbouwd tot een notariskantoor, maar is voor een oud leerling als ik nog altijd herkenbaar. Tegenover de hoofdingang gaat een trap omhoog naar een grote zolderruimte waar het spookachtig donker kon zijn vroeger en waar in mijn eerste herinneringen de bibliotheek van Veenendaal was gevestigd. Daar zocht ik naar de avonturen van Snuf de Hond en de Engelandvaarders. Op die wat schemerige zolder was het gemakkelijk voor te stellen dat bij het sluiten van de bibliotheek de personages zich zouden losmaken van de bladzijden om tot werkelijke heldendaden over te gaan in het holst van de nacht. Daar op die plek begon mijn liefde voor het boek.

De tweede plek in het Veen waar ik de Bibliotheek voor me zie was aan de Sterke Arm onder een flatgebouw voor de derde leeftijd. Daar was de gehele begane grond ingeruimd voor boeken. De schemering was weg, het licht viel er binnen zoals ook in mijn leven toen als beginnende puber.

Daar in die bibliotheek bestudeerde ik in verschillende naslagwerken met een paar klasgenootjes het vrouwelijk lichaam omdat we bij de les biologie niet veel wijzer waren geworden over het avontuur der seksualiteit. Daar zag ik ook voor de eerste keer in mijn leven een kopieerapparaat waar ik veelvuldig gebruikt van maakte om foto’s te kopiëren voor werkstukken die ik maakte over de Russisch Japanse oorlog en andere obscure historische onderwerpen. Want te schuchter om contact te zoeken met de meisjes stortte ik mij maar op de verbeelding van geschiedenisboeken en avonturenromans zoals De Graaf van Monte Christo.

En nu zoveel jaren later was ik onlangs voor de eerste keer in het gebouw waar de boeken nu wonen…. De Cultuurfabriek van Veenendaal. Veenendaal dat decennia lang zo slecht is omgegaan met zijn verleden. Dat vele prachtige oude gebouwen en locaties liet slopen voor een zielloze architectuur en daarmee de levens van vele vroegere bewoners in de vergetelheid had gedumpt. Eindelijk had dit dorp het licht gezien. Het verleden van textiel en sigarenfabrieken komt monumentaal tot leven in de fabriekspijp die op de binnenplaats staat en overal zichtbaar is. Daarmee komen ook de vele arbeiders voor even tot leven die hier sloofden voor een karig loon. Ik zie de foto weer voor me van mijn oma, Neeltje van Burken, die op dertien jarige leeftijd met een witte schort om voor de fabriekspoort stond.

De tijd volgt soms wonderlijke wegen want nu wonen er boeken op dezelfde plek en staat haar kleinzoon daar, kijkt in het rond en weet … in dit instituut is dus de liefde voor taal en boeken begonnen. De Bibliotheek van Veenendaal.